به گزارش خبرنگار مهر، صد و نوزدهمین نشست از سلسلهجلسات «چهارشنبههای دیدار» که روز گذشته با حضور حسن انوری، علی اشرف مجتهد شبستری، نجفقلی حبیبی، مقصود فراستخواه، بهروز ایمانی، بهرام پروین گنابادی، اکرم سلطانی، سرمد قباد و جمع بزرگی از اساتید و پژوهشگران در مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب برگزار شد، به تجلیل از مقام علمی و یادبود زندهیاد سیدجلال حسینی بدخشانی اختصاص داشت.
در آغاز این نشست، اکبر ایرانی، مدیرعامل مؤسسه، با اشاره به گذشت چهل روز از درگذشت این اندیشمند فقید، ضمن ادای احترام به جایگاه علمی او، از وی با عنوان «لعل پیوندگر» یاد کرد. در این بخش از برنامه، فیلم کوتاهی از سفرهای علمی و نخبگانی دکتر بدخشانی با حضور اساتیدی چون دکتر آموزگار و سایر چهرههای فرهنگی به نمایش درآمد و خاطراتی از او توسط آقای میری نقل شد، تا گوشهای از منش و تعاملات ماندگار این پژوهشگر عرصه فلسفه و مطالعات اسماعیلی برای حاضران بازخوانی شود.
فلسفۀ «میانبودگی»؛ واکاوی تمدن ایران از دریچۀ دیدارها
در بخش دوم این نشست، دکتر مقصود فراستخواه به ایراد سخنرانی با عنوان «تأملی در ایران و فلسفه میان؛ نسلها و دیدارها» پرداخت. وی تمدن ایران را «تمدن ارتباطی و ترکیب» توصیف کرد و با تأکید بر قدرتِ تنوع و خلاقیت در این بستر تاریخی، گفت: در ایران، علیرغم بیثباتیهای سیاسی و دشواریهای نهادی، امر فرهنگی و اجتماعی همواره واجد دوامی بیش از امر سیاسی بوده است. در این میان، نهاد خانواده به مثابه ساختاری که ارزشها را درونی میکند، نقش کلیدی در انتقال فرهنگ ایرانی داشته است.
آغاز از میانه؛ راز خلاقیتهای ایرانی
فراستخواه در بخش دیگری از تبیین نظریه خود، مفهوم «آغاز از میانه رویدادها» را برای تبیینِ پویاییِ فرهنگ ایران کلیدی دانست. وی با اشاره به وضعیتهای «آستانهای» یا مرزی در تاریخ ایران، افزود: فرهنگ ایرانی همواره از دل این وضعیتهای میانبودی و لحظاتِ تماس، دوباره آغاز کرده است. این گسستهای پارهخطی، نه به معنای فقدان تداوم، بلکه بستری برای جهشهای خلاقانه بوده است.
این پژوهشگر با ذکر نمونههایی چون «نهضت ترجمه»، «تلاقی دیدگاههای ابنسینا و فارابی» و «حکمت اشراق»، استدلال کرد که چگونه این فضاهای میانی و برخوردهای فکری، منجر به زایشِ بداعت و ترکیبهای نوظهور در تاریخ تفکر ایران شده است. وی در پایان با اشاره به روایتِ دیدار ابنسینا و ابوسعید، اینگونه تعاملات را نمونهای از «فضای آستانهای» دانست که در آن، تفاوتِ منظرها (دیدن و دانستن) نه عامل بیگانگی، بلکه موتور محرک رشد و تعامل خلاق در تاریخ تفکر ایرانی بوده است.
«میانه»؛ کانونِ زایشِ خلاقیت و تداومِ تمدن ایرانی
وی با طرح مفهوم «آغاز از میانه»، از مولانا و شمس، سنتهای معرفتی فارابی، و منظومهی فکری علامه طباطبایی در تفسیر المیزان به عنوان نمونههای درخشانِ «آغازگری از میانه» یاد کرد و گفت: علامه طباطبایی در تفسیر خود، با رجوعِ همزمان به ساحتهای قرآنی، فلسفی، زبانی و روایی، توانست یک ترکیبِ خلاق و نیرومند پدید آورد که نشاندهنده تواناییِ فرهنگ ایرانی در ترکیبسازی است.
از «مؤسسه» تا «محضر»؛ واکاوی تمدن ایران در آینه دیدارهای نسلی
فراستخواه تأکید کرد که «میانبودگی» صرفاً یک ایونتِ ذهنی نیست، بلکه یک «سازه اجتماعی» است. او با بیان اینکه علم در ایران همواره «محضر» داشته است تا «مؤسسه»، تصریح کرد: «محضر، معنایی فراتر از انستیتو و نهادهای رسمی دارد؛ حلقهها و دیدارهایی که معرفت ایرانی را توسعه بخشیدهاند، بیشتر از خواندن و نوشتنِ تنهایی، محصولِ فضای میانی بودهاند.»
دیدار؛ پیوندِ شناخت، عاطفه و اخلاق
این استاد جامعهشناسی با اشاره به نظریات علوم شناختی (همچون نظریه داماسیو)، فضای دیدارهای علمی را فراتر از مبادله اطلاعات دانست و گفت: دیدار حاوی هیجان، عاطفه و اخلاق است. در چهرهی دیگری، یک اقتضای اخلاقی میبینیم که ما را به گوش دادن و گفتگو دعوت میکند. در این ضیافتِ معرفتی، کثرتها و مشربهای مختلف کنار هم قرار میگیرند تا “منطقه مشاع معرفت” شکل بگیرد.
فراستخواه با هشدار نسبت به شتابِ تحولاتِ نسلی و ورودِ نسلهای جدیدِ نخبگانِ ایرانی با خلاقیتهای بدیع، افزود: در عصرِ “علم بزرگ” که ۸۰ درصد دانشمندان تاریخ بشر هماکنون زندهاند، بدونِ نهادسازی برای گفتگو و ایجادِ فضاهای دیداری، امکانِ پاسخگویی به این تکثرِ خلاق وجود ندارد.
گزارشِ مؤسسه و چشماندازِ پیشِ رو
در بخش پایانی نشست، اکبر ایرانی ضمن قدردانی از عمقِ مباحثِ مطرحشده، به گزارش عملکرد اخیر مؤسسه پرداخت. وی با معرفی آثار دکتر سرمد قباد (متخصص مغز و ستون فقرات) و جشننامه دکتر حجتالاسلام علی صدرایی خویی، از موفقیتهای اخیر مؤسسه در هفدهمین آیین حامیان نسخ خطی (کسب چندین جایزه ملی برای کتابهایی چون ابن فندق و المشیخه) خبر داد و مجموعِ افتخاراتِ مؤسسه در سالهای اخیر را ۱۵۰ جایزه عنوان کرد.
ایرانی ضمن معرفی مهمانان ویژه (از جمله مصطفی ارفعی، فعال رسانهای؛ استکی، سرمربی تیمهای ملی؛ میرزایی، رئیس پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات؛ و سحر قبادی، وکیل و استاد دانشگاه)، از تداوم نشستهای بزرگداشت ابنسینا، بیرونی که اخیرا برگزارشد، و نشست شهریار در روزهای آتی خبر داد.
این نشست با اجرای قطعاتی از استاد غلامرضایی به پایان رسید که به گفته مدیر مؤسسه، تداومِ بخشِ فضای عاطفی و گرمِ جلساتِ میراث مکتوب است؛ جلساتی که به تعبیر دکتر فراستخواه، تمرینی دلکش برای حفظ دوام و تازگی فرهنگ ایرانی در میانهی رویدادهاست.