آیتالله محمدتقی پورمحمدی در گفتوگو با خبرنگار مهر، با تبریک سالروز میلاد پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد مصطفی(ص) و امام جعفر صادق(ع)، اظهار کرد: ولادت پیامبر اکرم(ص) و رئیس مذهب شیعه، فرصت مناسبی برای بازخوانی آموزههای اخلاقی و تربیتی آن بزرگواران و توجه بیشتر به سیره عملی آنان است.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین مسائل در زندگی انسان، حرکت در مسیر تهذیب نفس و رشد معنوی است، افزود: برای رسیدن به تقوا، صرف دانستن مسائل اخلاقی کافی نیست، بلکه انسان باید این آموزهها را در زندگی روزمره خود به کار گیرد و به صورت مستمر عملکرد خود را مورد ارزیابی قرار دهد.
مشارطه؛ عهد روزانه انسان با خدا برای ترک گناه
امام جمعه مرند نخستین مرحله در مسیر خودسازی را «مشارطه» دانست و گفت: انسان میتواند هر روز صبح، پیش از آنکه وارد فعالیتهای روزانه شود، با خداوند عهد کند که در طول آن روز مرتکب گناه نشود.
پورمحمدی ادامه داد: انسان باید تصمیم بگیرد که دروغ نگوید، غیبت نکند، تهمت نزند، به نامحرم نگاه نکند، سخنچینی نکند و از مال حرام دوری کند؛ این تصمیم و عهد روزانه، نخستین گام برای کنترل نفس و حرکت در مسیر تقواست.
وی با بیان اینکه شیطان معمولاً ترک گناه را برای انسان دشوار جلوه میدهد، خاطرنشان کرد: ممکن است انسان تصور کند نمیتواند یک روز کامل خود را از گناه حفظ کند، اما اگر با اراده و توکل بر خدا تصمیم بگیرد، این کار امکانپذیر است و میتواند از یک روز شروع کرده و این تمرین را ادامه دهد.
مراقبه؛ کشیک نفس و مراقبت از رفتار
نماینده مردم آذربایجانشرقی در مجلس خبرگان رهبری «مراقبه» را دومین مرحله خودسازی عنوان کرد و گفت: پس از اینکه انسان با خدا عهد کرد، باید در طول روز مراقب نفس خود باشد و دائماً توجه داشته باشد که از عهدی که بسته است، فاصله نگیرد.
وی افزود: انسان باید مراقب زبان، چشم، گوش، رفتار و حتی درآمد خود باشد و اجازه ندهد گناهانی مانند دروغ، غیبت، تهمت، بهتان، نگاه حرام و کسب مال حرام وارد زندگی او شود.
پورمحمدی با اشاره به توصیه معروف علامه طباطبایی در روزهای پایانی عمر خود اظهار کرد: نقل شده است که در روزهای آخر عمر علامه طباطبایی، هنگامی که از ایشان درباره مهمترین توصیه و سفارششان سؤال شد، ایشان سه بار بر واژه «مراقبه» تأکید کردند.
وی خاطرنشان کرد: این توصیه نشان میدهد که مراقبت از نفس و توجه به رفتار روزانه، یکی از مهمترین اصول در مسیر خودسازی است؛ انسان باید حواسش جمع باشد که برخلاف دستورات الهی حرکت نکند، واجبات را انجام دهد و تا حد امکان از مستحبات نیز بهره ببرد.
محاسبه؛ حسابرسی روزانه از عملکرد خود
امام جمعه مرند سومین مرحله را «محاسبه» دانست و گفت: انسان همانگونه که یک تاجر در پایان روز حساب سود و زیان خود را بررسی میکند، باید عملکرد اخلاقی و معنوی خود را نیز مورد حسابرسی قرار دهد.
پورمحمدی افزود: هر انسان در پایان روز باید از خود بپرسد که آیا به عهدی که صبح با خدا بسته بود عمل کرده است یا خیر؛ باید بررسی کند که چه کارهای خوبی انجام داده و چه خطاها و گناهانی مرتکب شده است.
وی ادامه داد: اگر انسان موفق شد روزی را بدون گناه سپری کند، باید خدا را شکر کند و تصمیم بگیرد روز بعد نیز همین مسیر را ادامه دهد. اگر این روند استمرار پیدا کند، ترک گناه به تدریج به یک عادت و ملکه در وجود انسان تبدیل خواهد شد.
معاتبه؛ برخورد جدی با نفس پس از خطا
نماینده مردم آذربایجانشرقی در مجلس خبرگان رهبری چهارمین مرحله را «معاتبه» عنوان کرد و گفت: اگر انسان در محاسبه روزانه خود متوجه شد که از عهد خویش با خدا تخلف کرده و مرتکب گناه شده است، نباید نسبت به آن بیتفاوت باشد، بلکه باید نفس خود را مورد ملامت و سرزنش قرار دهد.
وی افزود: انسان باید نسبت به خطای خود احساس مسئولیت داشته باشد و از خود بپرسد چرا نتوانسته است حتی برای یک روز به عهد خود با خدا پایبند باشد. این نوع محاسبه و توبیخ نفس میتواند انسان را برای اصلاح رفتار و جبران خطاها آماده کند.
هشدار پیامبر(ص) درباره بیتوجهی به حلال و حرام
پورمحمدی با اشاره به حدیثی از پیامبر اکرم(ص) خطاب به ابوذر، بر ضرورت دقت در منشأ درآمد و اموال انسان تأکید کرد و گفت: پیامبر(ص) انسان مؤمن را به حسابرسی دقیق از نفس سفارش کردهاند و از او خواستهاند بداند خوراک، نوشیدنی و پوشاکش از کجا تأمین میشود و آیا از راه حلال به دست آمده است یا حرام.
وی تصریح کرد: انسان باید درباره درآمد خود، اموال خانواده، هزینههای زندگی و حتی امکاناتی که برای همسر و فرزندان خود فراهم میکند، دقت داشته باشد و نسبت به حلال و حرام بیتفاوت نباشد.
امام جمعه مرند ادامه داد: در آموزههای دینی، بیتفاوتی نسبت به منشأ کسب مال مورد هشدار جدی قرار گرفته است؛ بنابراین انسان نباید برایش تفاوتی نداشته باشد که مال از چه راهی به دست میآید و چگونه مصرف میشود.
مال و رفتار حرام آثار خود را در زندگی نشان میدهد
وی با اشاره به آثار معنوی مال و رفتار حرام گفت: لقمه حرام، رفتار حرام و سخن حرام آثار خود را در زندگی انسان برجای میگذارد و ممکن است انسان را از عبادت و معنویت دور کند.
پورمحمدی افزود: به همین دلیل در آموزههای دینی بر توجه به حلال بودن خوراک و درآمد تأکید شده است؛ چراکه آنچه انسان وارد زندگی خود میکند، در روح و تربیت او و خانوادهاش اثرگذار است.
وی همچنین با استناد به خطبه همام در نهجالبلاغه، از «درستی گفتار، میانهروی و تواضع» به عنوان بخشی از ویژگیهای اهل تقوا یاد کرد و گفت: انسان متقی در گفتار خود اهل صواب و حقیقت است، در زندگی اهل افراط و تجمل نیست و در رفتار با دیگران نیز فروتنی دارد.
حضور در مراسم مذهبی بدون عمل به آموزهها کافی نیست
امام جمعه مرند در ادامه با تأکید بر ضرورت فاصله گرفتن از دینداری صرفاً ظاهری اظهار کرد: حضور در مراسم میلاد پیامبر اکرم(ص)، بعثت، رحلت پیامبر و دیگر مناسبتهای مذهبی ارزشمند و از شعائر دینی است، اما مسئله مهمتر این است که ببینیم پیامبر(ص) چه فرمودهاند و ما تا چه اندازه به دستورات ایشان عمل میکنیم.
وی افزود: باید از خودمان بپرسیم چند درصد از توصیههای پیامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) در زندگی ما عملی شده است. اگر تنها در مجالس مذهبی حضور داشته باشیم و در زندگی روزمره به آموزههای دینی عمل نکنیم، به هدف اصلی این مناسبتها دست پیدا نکردهایم.
پورمحمدی خاطرنشان کرد: پیامبر اکرم(ص)، امیرالمؤمنین(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، امام سجاد(ع)، امام باقر(ع) و امام صادق(ع) باید برای ما اسوه و الگو باشند و سیره آنان باید در رفتار و سبک زندگی ما نمود پیدا کند.
تلاوت قرآن بدون عمل، هدف دین را محقق نمیکند
وی با تأکید بر اهمیت عمل به قرآن گفت: صرف خواندن قرآن و داشتن ظواهر دینی کافی نیست؛ ممکن است فردی قرآن را تلاوت کند اما به دستورات آن عمل نکند. آنچه اهمیت دارد این است که آموزههای قرآن در رفتار و زندگی انسان جاری شود.
نماینده مردم آذربایجانشرقی در مجلس خبرگان رهبری ادامه داد: شهادتین و اظهار ایمان، آغاز مسیر دینداری است و انسان در مراحل بعد باید در عمل نیز پایبندی خود را به دستورات الهی نشان دهد.
وی تأکید کرد: ممکن است فردی درباره مسائل دینی سخن بگوید، آیات و روایات را بیان کند و مردم را به انجام اعمال صالح دعوت کند، اما اگر خودش به آنچه میگوید عمل نکند، میان گفتار و رفتار او فاصله ایجاد میشود؛ بنابراین عالمان و مبلغان نیز باید بیش از دیگران مراقب عملکرد خود باشند.
مجالس ترحیم باید زمینهای برای عبرت و خودسازی باشد
پورمحمدی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به اهمیت یاد مرگ و آخرت گفت: انسان باید مرگ را همواره به یاد داشته باشد و از حضور در مراسم تشییع، تدفین و مجالس ترحیم برای عبرت و اصلاح زندگی خود استفاده کند.
وی با اشاره به روایتی از پیامبر اکرم(ص) درباره حضور ایشان در مراسم دفن یک مسلمان افزود: پیامبر(ص) هنگام حضور در کنار قبر به شدت گریستند و پس از دفن میت، مردم را به آماده شدن برای چنین روزی سفارش کردند.
امام جمعه مرند اظهار کرد: انسان باید بداند که این مسیر برای همه وجود دارد و روزی خود او نیز در چنین جایگاهی قرار خواهد گرفت؛ بنابراین مجالس ترحیم نباید تنها به دید و بازدیدهای اجتماعی و تعارفات محدود شود، بلکه باید فرصتی برای یادآوری آخرت و اصلاح رفتار باشد.
وی در پایان گفت: میلاد پیامبر اکرم(ص) و امام صادق(ع) فرصت مناسبی برای بازگشت به سیره عملی آن بزرگواران است و باید تلاش کنیم آموزههای اخلاقی و دینی آنان را از مرحله سخن و شعار به عرصه عمل و زندگی روزمره وارد کنیم؛ چراکه اصل و اساس دینداری، عمل به دستورات الهی و سیره پیامبر و اهلبیت(ع) است.