به گزارش خبرنگار مهر، عمادالدین فاطمیزاده رئیس ستاد توسعه فناوری و کاربردیسازی هوش مصنوعی معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانشبنیان ریاستجمهوری، در مراسم اختتامیه «ایران دیجیتال ۱۴۰۵» که در دانشگاه صنعتی شریف برگزار شد، با اشاره به گسترش استفاده از هوش مصنوعی در حوزههای مختلف گفت: امروز این فناوری در بخشهای مختلف زندگی روزمره، از صنعت و کسبوکار گرفته تا سلامت و سایر حوزهها، حضور پررنگی پیدا کرده و حوزه آموزش نیز از این روند جدا نیست.
وی افزود: هوش مصنوعی بهعنوان یکی از فناوریهای اثرگذار بر آموزش، شیوههای تدریس و یادگیری را تغییر داده و در ادامه حتی میتواند روشهای تازهای را برای ارزیابی آموزشی به وجود آورد.
هوش مصنوعی در آموزش؛ فراتر از یک ابزار
فاطمیزاده با اشاره به مطالعات و مباحث مطرحشده درباره فرصتها و چالشهای هوش مصنوعی اظهار کرد: درباره مزایا و چالشهای این فناوری پژوهشهای زیادی انجام شده و همچنان پرسشهای بیپاسخ متعددی، از جمله در زمینه شیوههای ارزیابی، وجود دارد که در این فرصت قصد ورود تفصیلی به آنها را نداریم.
وی ادامه داد: با این حال، در بحث ورود هوش مصنوعی به آموزش باید به یک نکته اساسی توجه داشت؛ زمانی که از فناوری آموزشی صحبت میکنیم، ممکن است نگاه نخست ما به سختافزار، ابزار یا نرمافزار معطوف شود، اما بخش مهمتر این فناوری، توانایی آن در حل مسئله است.
رئیس ستاد توسعه فناوری و کاربردیسازی هوش مصنوعی معاونت علمی توضیح داد: حل مسئله زمانی معنا پیدا میکند که سختافزار و نرمافزار در کنار یک نگاه راهبردی قرار بگیرند و مسائل موجود در برنامههای آموزشی را مورد بررسی قرار دهند. در چنین رویکردی، ابتدا مشکلات و موانع شناسایی میشوند، سپس عوامل ایجاد آنها مورد تحلیل قرار میگیرد و در نهایت میتوان برای رفع این مسائل راهکارهای مؤثر ارائه کرد.
پاسخگویی سریع، همه کارکرد هوش مصنوعی نیست
فاطمیزاده گفت: برداشت رایج از هوش مصنوعی در آموزش و حتی بسیاری از حوزههای دیگر، بیشتر به ابزارهایی مربوط میشود که میتوانند در مدت کوتاهی به پرسشها پاسخ دهند، محتوا تولید کنند یا فرایند تدریس و یادگیری را سادهتر و کوتاهتر کنند؛ در حالی که نقش هوش مصنوعی در آموزش نباید به یک ابزار پاسخگو یا تولیدکننده محتوا محدود شود.
وی افزود: ارزش اصلی این فناوری زمانی آشکار میشود که بتوانیم نیازهای واقعی یادگیرندگان، از جمله جامعه دانشآموزی حاضر در طرح ایران دیجیتال، را بهدرستی شناسایی کنیم و با تحلیل مسائل آموزشی و طراحی راهکارهای متناسب، به بهبود فرایند یادگیری کمک کنیم.
هدف، استفاده هدفمند از هوش مصنوعی است
رئیس ستاد توسعه فناوری و کاربردیسازی هوش مصنوعی معاونت علمی تأکید کرد: بنابراین سؤال اصلی این نیست که هوش مصنوعی چه کارهایی میتواند انجام دهد؛ مسئله مهمتر این است که ما با چه هدفی و با چه رویکردی از این فناوری استفاده میکنیم.
وی ادامه داد: نباید صرفاً به پاسخهای آمادهای تکیه کنیم که بر اساس دادههای آموزشی موجود در مدلهای زبانی ارائه میشوند. هدف باید ایجاد بستری برای یادگیری عمیقتر، تقویت تفکر انتقادی و توانمندسازی فراگیران باشد.
فاطمیزاده با بیان اینکه هدف، صرفاً استفاده از یک فناوری جدید نیست، اظهار کرد: باید مشخص کنیم هر فرد در فرایند آموزش، متناسب با جایگاه و سطح فعالیت خود، چه استفادهای میتواند از هوش مصنوعی داشته باشد. این افراد میتوانند معلم، دانشآموز، مدیر، کارشناس یا کارمند باشند و مهم این است که استفاده از هوش مصنوعی به ارتقای توانمندی آنها در جایگاهشان منجر شود.
هوش مصنوعی جایگزین تفکر انسانی نمیشود
وی با تأکید بر ضرورت حفظ نقش انسان در فرایند یادگیری گفت: نباید هوش مصنوعی را جایگزین تفکر و یادگیری انسانی کنیم؛ این فناوری باید در خدمت یادگیری قرار گیرد و نقش تسهیلگر داشته باشد.
د افزود: ممکن است هوش مصنوعی بتواند در مدت بسیار کوتاهی پاسخی تولید کند، یک ویدئو را تحلیل کند، متن را به ویدئو تبدیل کند یا محتوای ویدئویی را به متن برگرداند، اما مؤلفههایی مانند خلاقیت، پرسشگری، تفکر انتقادی، مسئولیتپذیری، شفافیت و توانایی حل مسئله همچنان به انسان وابسته هستند.
«ایران دیجیتال ۱» به پایان رسید؛ مسیر جدید آغاز شد
فاطمیزاده در بخش دیگری از سخنان خود از آغاز مرحله جدید طرح ملی ایران دیجیتال خبر داد و گفت: از امروز این مرحله را با عنوان «ایران دیجیتال ۱» نامگذاری میکنیم؛ طرحی که در آن با مشارکت دانشآموزان و همکاری مجموعه جونیورا، پروژههای مختلفی ارائه شد و حدود ۲ میلیون دانشآموز تحت آموزش قرار گرفتند.
اجرای طرح «ایران دیجیتال ۲» با دو محور اصلی دنبال خواهند شد
وی درباره ادامه این مسیر اظهار کرد: معاونت علمی و ستاد توسعه فناوری و کاربردیسازی هوش مصنوعی، اجرای طرح «ایران دیجیتال ۲» را با دو محور اصلی دنبال خواهند کرد.
فاطمیزاده توضیح داد: محور نخست به ورود دانشآموزان جدید به این دورهها مربوط میشود. در این بخش، با استفاده از بازخوردهای دریافتشده از جامعه دانشآموزی و وزارت آموزشوپرورش، فرایندهای قبلی بازنگری و اصلاح خواهند شد.
وی ادامه داد: محور دوم، ادامه مسیر دانشآموزانی است که دوره قبلی را با موفقیت پشت سر گذاشتهاند. برای این گروه نیز برنامه جدیدی طراحی خواهد شد تا مسیر آموزشی آنها ادامه پیدا کند و مجموعه این اقدامات در قالب طرح «ایران دیجیتال ۲» دنبال خواهد شد.
وی با تأکید بر افق بلندمدت این رویداد تصریح کرد: ما در اختتامیه طرح «ایران دیجیتال» و مسابقه هوش مصنوعی دانشآموزان، صرفاً پایان یک مسابقه را جشن نمیگیریم، بلکه در حال رقم زدن بخشی از آینده فناوری کشور هستیم؛ «ما» یعنی دانشآموزان، والدین، وزارت آموزشوپرورش، بخش خصوصی و نهادهای دولتی که در نقش مجری یا حامی حضور دارند و این آینده دقیقاً از امروز در حال شکلگیری است.
فاطمیزاده افزود: در فرایند شکلدهی به این آینده، نباید فقط کار با ابزارها را به دانشآموزان بیاموزیم، بلکه باید آنان را با مسائل جدی و واقعی که در پیرامون و محل زندگی خود مشاهده میکنند، مواجه سازیم. باید مشکلات جدی کشور و محیط پیرامونی را بهدرستی ببینیم ــ همان نمونههایی که در طرحهای دانشآموزان نیز مشهود بود ــ و به آنان آموزش دهیم که چگونه یک مسئله واقعی را، نه لزوماً با تکیه بر پایگاههای داده (دیتابیسهای) آماده، بلکه از مسیر طرح پرسش درست حل کنند و از هوش مصنوعی برای حل معضلات جدی جامعه بهره بگیرند.
رئیس ستاد هوش مصنوعی معاونت علمی گفت: دانشآموزان عزیزی که در این مسابقه شرکت کردهاند، صرفاً برندگان یک جایزه نیستند، بلکه دستاورد مهمتر از این جایزه، تجربه ارزشمندی است که کسب کردهاند؛ اینکه یاد گرفتند چگونه ایده خود را به پروژه و سپس به محصول تبدیل کنند، یک مسئله واقعی را به راهکار برسانند و آن راهکار را در قالب محصول پیادهسازی کنند. همچنین آموختند که خلاقیت خود را پرورش دهند، چندین بار طعم شکست را بچشند و دوباره تلاش کنند تا در نهایت محصولی مفید خلق شود.
وی با مخاطب قرار دادن نسل نوجوان یادآور شد: پیام امروز ما به همه دانشآموزان عزیز این است که آینده را صرفاً کسانی نمیسازند که فناوری را میشناسند، بلکه آینده را افرادی رقم میزنند که بتوانند با استفاده از فناوریهای موجود، مسائل واقعی زندگی را حل کنند. ما نباید خود را کاربر صرف یک فناوری بدانیم که در پرتگاه و قعر شکاف دیجیتال گرفتار شده است، بلکه باید خود را حلکننده مسائل جاری کشور به مدد این فناوری تعریف کنیم.