خبرگزاری مهر؛ گروه استانها – هادی نجف زاده: در دل بخش کویرات شهرستان آران و بیدگل، جایی که زندگی همواره با کمآبی، سختیهای اقلیم و اقتصاد محدود کویری گره خورده است، هنرهایی وجود دارند که تنها یک محصول دستساز نیستند؛ بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی مردم این منطقهاند. گلیمبافی یکی از همین هنرهاست؛ هنری که تار و پود آن با زندگی خانوادههای ابوزیدآبادی گره خورده و نسل به نسل از مادربزرگها به مادران و از مادران به دختران و حتی پسران این دیار منتقل شده است.
در ابوزیدآباد، گلیم تنها زیراندازی برای خانه نیست؛ روایتگر بخشی از سبک زندگی مردم کویر است. هنرمندانی که امروز پشت دارهای گلیم مینشینند، در واقع ادامهدهنده راه زنانی هستند که سالها پیش، با سادهترین امکانات و مواد اولیه موجود در خانه، برای بافت گلیم دست به کار میشدند.
قدمت این هنر در روایت مربیان و فعالان محلی، به سالهای بسیار دور بازمیگردد و شیوههای سنتی آن همچنان در میان برخی هنرمندان منطقه حفظ شده است. گلیم ابوزیدآباد در اسفند سال ۱۴۰۰ با شماره ۲۶۳۹ در فهرست آثار ناملموس کشور به ثبت ملی رسید؛ اتفاقی که جایگاه این هنر را به عنوان بخشی از میراث فرهنگی منطقه تثبیت کرد.
هنری که از خانهها بیرون آمد
سهرابی یکی از هنرمندان گلیمباف ابوزیدآباد در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: حدود دو سال است این هنر را به صورت جدی فرا گرفته ام و حال گلیمبافی بخشی از زندگی روزمره ما زنان ابوزیدآباد شده است.
وی با بیان اینکه مواد اولیه گلیمهای بافته شده ما از دل همان زندگی خودمان تأمین میشود، ابراز کرد: در گذشته وقتی لباسها و پارچههای قدیمی دیگر قابل استفاده نبودند، آنها را قیچی کرده و به صورت نوارهایی برای بافت گلیم استفاده میکردند؛ روشی ساده اما کاربردی که باعث میشد وسایل دورریختنی دوباره به محصولی قابل استفاده تبدیل شوند.
این هنرمند گلیم بافی تصریح کرد: امروز البته شرایط تغییر کرده است. نخ و مواد اولیه آماده در دسترس است و هنرمندان میتوانند با تنوع بیشتری به تولید بپردازند. با این حال، روح همان هنر سنتی همچنان در میان بافندگان زنده است.
وی گلیمبافی را فرصتی مناسب برای بانوانی دانست که به دنبال یک فعالیت اقتصادی در کنار زندگی خانوادگی هستند و خاطرنشان کرد: حتی کسانی که شغل دیگری ندارند میتوانند با یادگیری این هنر، بخشی از درآمد خود را از طریق بافت و فروش گلیم تأمین کنند.
از پادری تا سفارش گردشگران
سجادی یکی دیگر از بانوان هنرمند ابوزیدآباد که ۱۸ سال سابقه گلیمبافی دارد، در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: بسیاری از عروسخانمها و خانوادهها برای تهیه گلیم سفارش میدهند و گردشگرانی که به منطقه سفر میکنند نیز از این هنر استقبال میکنند.
وی ابراز کرد: گردشگران بیشتر به دنبال محصولات کوچک و کاربردی هستند؛ محصولاتی مانند پادری، زیرانداز و گلیمهای کوچک که هم قابلیت حمل آسان دارند و هم میتوانند به عنوان یادگاری از سفر به ابوزیدآباد مورد استفاده قرار گیرند.
این بانوی هنرمند ابوزیدآبادی تصریح کرد: یکی از ویژگیهای گلیمهای بافتهشده در ابوزیدآباد، تنوع نقشهاست. بخشی از هنرمندان با استفاده از نقشه و طرح مشخص کار میکنند و گروهی نیز نقشها را به صورت ذهنی میبافند؛ شیوهای که به باور برخی بافندگان میتواند جلوه متفاوتی به محصول نهایی بدهد.
مردی که میراث مادربزرگ را ادامه میدهد
گلیمبافی در ابوزیدآباد فقط به بانوان محدود نمانده است. غلامرضا رجاییپور از هنرمندانی است که این هنر را از مادربزرگ خود آموخته و امروز علاوه بر بافت گلیم، ساخت و برپا کردن دار گلیم را نیز انجام میدهد.
وی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به شیوههای سنتی بافت اظهار کرد: از رفتوبرگشت چلهها و تکنیکهایی که نسلهای گذشته با دقت به فرزندان خود آموزش دادهاند هنر گلیمبافی در این منطقه هنوز زنده است.
رجاییپور گفت: معتقد هستم بخش مهمی از این هنر، در کنار مهارت فنی، به انتقال تجربه و حفظ شیوههای سنتی وابسته است؛ تجربهای که اگر از نسلی به نسل دیگر منتقل نشود، ممکن است بخشی از جزئیات و ظرافتهای آن به مرور از میان برود.
وی خاطرنشان کرد: گلیمبافی بیش از یک حرفه است؛ میراثی خانوادگی است که از مادربزرگم ارث به من رسیده و تلاش می کنم آن را زنده نگه دارد.
گلیم؛ فرصتی برای اقتصاد خانواده
قربانی مربی گلیم کرباس در ابوزیدآباد با اشاره به تجربه آموزش این هنر به علاقهمندان در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: گلیم کرباس اگرچه در اصل با پیشینهای متفاوت و مرتبط با ایل قشقایی و استفاده از پشم شناخته میشود، اما هنرمندان ابوزیدآباد با استفاده از ظرفیتهای بومی و خلاقیت خود، طرحهای مرتبط با گلیمهای منطقه را روی این نوع گلیم اجرا کردهاند.
وی ابراز کرد: این شیوه در دورههای آموزشی با استقبال هنرجویان مواجه شده و در کنار حفظ یک هنر سنتی، توانسته زمینهای برای درآمدزایی بانوان منطقه ایجاد کند.
این مربی گلیمبافی تصریح کرد: این موضوع نشان میدهد که صنایع دستی، در صورت آموزش، بازاریابی و حمایت مناسب، میتواند از یک فعالیت صرفاً فرهنگی فراتر برود و به بخشی از اقتصاد خانواده تبدیل شود؛ به ویژه در مناطقی مانند کویرات که ایجاد فرصتهای شغلی متنوع برای بانوان اهمیت بیشتری پیدا میکند.
گلیمی با قدمت و هویت محلی
فیضی یکی دیگر از مربیان گلیم سنتی ابوزیدآباد نیز با اشاره به ثبت ملی این هنر در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: در دورههای آموزشی برگزارشده، حدود ۳۰۰ نفر از علاقهمندان آموزش گلیمبافی را فرا گرفتهاند.
به گفته وی، یکی از مزیتهای گلیمبافی در مقایسه با قالیبافی، زمان و هزینه کمتر مورد نیاز برای تولید است که همین موضوع میتواند گلیم را به گزینهای مناسب برای افرادی تبدیل کند که میخواهند با سرمایه اولیه محدود وارد حوزه صنایع دستی شوند.
این هنرمند گلیم بافی خاطرنشان کرد: قدمت گلیم ابوزیدآباد بسیار طولانی است و به روایتهای موجود درباره استفاده از دارهای چوبی و مواد اولیهای مانند پشم و موی بز در شیوههای قدیمی می توان اشاره کرد.
وی افزود: با گذشت زمان، ابزارها نیز تغییر کردهاند. دارهای چوبی جای خود را تا حد زیادی به دارهای فلزی دادهاند و مواد اولیه نیز شکل تازهای پیدا کردهاند. امروزه بخشی از گلیمها با استفاده از سرقیچیهای تریکو، پارچههای بلااستفاده و لباسهایی که دیگر قابلیت استفاده ندارند، بافته میشوند.
فیضی گفت؛ این تغییر، در عین حال که نشاندهنده سازگاری صنایع دستی با شرایط روز است، نوعی بازگشت به اقتصاد چرخهای نیز محسوب میشود؛ چرا که مواد دورریختنی بار دیگر به محصولی کاربردی تبدیل میشوند.
میراثی که برای ماندن، به بازار نیاز دارد
اباذر محمدی نیز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: گلیم ابوزیدآباد امروز از یک سو میراثی ثبتشده در فهرست آثار ناملموس کشور است و از سوی دیگر، هنری زنده که هنوز در خانهها و کارگاههای این منطقه بافته میشود.
وی افزود: حدود ۲۰۰ هنرمند صنایع دستی در ابوزیدآباد فعالیت دارند که بخش قابل توجهی از آنان در رشته گلیمبافی مشغول هستند.
این کارشناس میراث فرهنگی افزود: اما ثبت ملی به تنهایی برای ماندگاری یک هنر کافی نیست. تداوم گلیمبافی نیازمند آموزش نسل جدید، دسترسی هنرمندان به مواد اولیه، ایجاد بازار فروش، معرفی محصول به گردشگران، حضور در نمایشگاهها و فراهم شدن مسیرهای مناسب برای فروش محصولات است.
اگر گلیم ابوزیدآباد بتواند از یک محصول محلی به یک نشان شناختهشده در بازار صنایع دستی تبدیل شود، ظرفیت آن را دارد که هم به حفظ میراث فرهنگی منطقه کمک کند و هم بخشی از اقتصاد خانوارهای فعال در این حوزه را تقویت کند.
در نهایت، پشت هر گلیم ابوزیدآباد تنها چند رشته نخ و چند نقش هندسی قرار ندارد؛ خاطره مادربزرگهایی است که سالها پیش پشت دارهای ساده خانه نشستند، پارچههای کهنه را بریدند و از آنها زندگی تازهای ساختند.
امروز نیز هر بار که یک گلیم در ابوزیدآباد بافته میشود، بخشی از همان داستان قدیمی دوباره روایت میشود؛ داستان هنری که از دل کویر برخاسته، به دست مردم این سرزمین دوام آورده و حالا برای ادامه مسیر خود، بیش از هر چیز به دیده شدن، آموزش و بازار نیاز دارد.