تولید جان گرفت اما مشتری نیست | شامخ اقتصاد در رکود ماند - حمایت آنلاین

صنعت، معدن و تجارت – مسیحا حیدریان؛ شامخ کل اقتصاد در مردادماه ۱۴۰۵ به ۴۶.۹ رسید و برای هفدهمین ماه متوالی زیر مرز ۵۰ باقی ماند. در بخش صنعت، شاخص به ۴۹.۸ نزدیک شد و تولید محصولات برای نخستین‌بار پس از یک دوره طولانی به محدوده رشد بازگشت؛ اما ضعف سفارش‌های جدید، فروش و کمبود مواد اولیه همچنان مانع شکل‌گیری یک روند پایدار در تولید است.

آخرین گزارش شاخص مدیران خرید (شامخ) مرکز پژوهش‌های اتاق ایران بیانگر تداوم انقباض فعالیت‌های اقتصادی در مردادماه است. شامخ کل اقتصاد پس از بهبود محدود در تیرماه، دوباره کاهش یافت و با ثبت عدد ۴۶.۹، هفدهمین ماه متوالی زیر سطح خنثی ۵۰ را پشت سر گذاشت.

افت شامخ در مردادماه فقط به ضعف تقاضا محدود نمانده و هم‌زمانی کاهش سفارش‌ها، افت فروش، کاهش موجودی مواد اولیه و افزایش هزینه نهاده‌ها فشار مضاعفی بر بنگاه‌ها وارد کرده است. از سوی دیگر، انتظارات فعالان اقتصادی نسبت به ماه آینده نیز ضعیف‌تر شده و به پایین‌ترین سطح چهار ماهه پس از پایان جنگ رسیده است.

شامخ اقتصاد دوباره عقب نشست

شامخ کل اقتصاد با تعدیل فصلی در تیرماه ۴۸.۶ بود و در مرداد به ۴۶.۹ کاهش یافت. در همین مدت، شاخص میزان تولید محصول یا ارائه خدمت از ۵۱.۶ به ۴۷.۸ رسید و دوباره وارد محدوده انقباضی شد.

شاخص سفارش‌های جدید مشتریان نیز از ۴۸.۷ در تیر به ۴۷.۵ در مرداد رسید. این شاخص برای هفدهمین ماه متوالی زیر مرز ۵۰ قرار دارد و از تداوم ضعف تقاضای مؤثر خبر می‌دهد.

مرکز پژوهش‌های اتاق ایران کاهش قدرت خرید، رکود در برخی بازار‌ها و احتیاط مشتریان در خرید و سرمایه‌گذاری را از عوامل محدودکننده سفارش‌های جدید عنوان کرده است. استمرار چنین وضعیتی می‌تواند توان بنگاه‌ها برای افزایش تولید، استخدام نیروی جدید و اجرای طرح‌های سرمایه‌گذاری را محدود کند.

مواد اولیه؛ بزرگ‌ترین گلوگاه تولید

یکی از مهم‌ترین ارقام شامخ مرداد به موجودی مواد اولیه مربوط است. این شاخص در اقتصاد به ۳۹.۳ رسید؛ رقمی که پایین‌ترین سطح چهار ماه اخیر را نشان می‌دهد. کاهش موجودی مواد اولیه برای شانزدهمین ماه متوالی ادامه پیدا کرده است.

مشکلات تخصیص ارز، دشواری واردات، توقف کالا در گمرک و مرزها، اختلال در حمل‌ونقل و افزایش هزینه‌های لجستیک از جمله عواملی هستند که در گزارش اتاق ایران برای تشدید فشار بر زنجیره تامین مطرح شده‌اند.

اهمیت این مسئله زمانی بیشتر می‌شود که کاهش موجودی مواد اولیه هم‌زمان با ضعف تقاضا رخ داده است. بنگاه‌ها از یک سو با مشتری محتاط و فروش ضعیف مواجه‌اند و از سوی دیگر برای تامین نهاده‌های مورد نیاز تولید با محدودیت روبه‌رو هستند.

فشار هزینه‌ای بیشتر شد

شاخص قیمت مواد اولیه یا لوازم خریداری‌شده در مردادماه به ۸۷.۲ رسیده و بالاترین سطح سه ماه اخیر را ثبت کرده است. قیمت محصولات تولیدشده و خدمات ارائه‌شده نیز با عدد ۶۳.۱ در بالاترین سطح سه ماه اخیر قرار گرفته است.

افزایش هزینه مواد اولیه، انرژی، حمل‌ونقل و سایر نهاده‌ها در شرایطی رخ داده که قدرت خرید مشتریان و تقاضای بازار همچنان ضعیف است؛ بنابراین، امکان انتقال کامل رشد هزینه‌ها به قیمت فروش محدود می‌شود و حاشیه سود بنگاه‌ها تحت فشار قرار می‌گیرد.

اشتغال همچنان در محدوده انقباضی

شاخص استخدام و به‌کارگیری نیروی انسانی در مردادماه ۴۷.۳ بود و برای پانزدهمین ماه متوالی در محدوده کمتر از ۵۰ یا مرزی قرار گرفت.

ضعف فروش، محدودیت نقدینگی، افزایش هزینه تولید و نااطمینانی نسبت به آینده موجب شده است بنگاه‌ها در جذب نیروی جدید محتاط بمانند. تداوم این وضعیت می‌تواند ظرفیت ایجاد اشتغال در بخش رسمی اقتصاد را نیز محدود کند.

صنعت یک قدم تا مرز رونق

در میان ارقام شامخ مرداد، وضعیت صنعت متفاوت‌تر از کل اقتصاد است. شامخ صنعت با تعدیل فصلی از ۴۸.۵ در تیرماه به ۴۹.۸ در مرداد رسید و به مرز ۵۰ نزدیک شد.

مهم‌تر از عدد ۴۹.۸، شاخص مقدار تولید محصولات است. این شاخص با ثبت ۵۱.۰ برای نخستین‌بار پس از یک دوره طولانی وارد محدوده رشد شد.

با این تفاسیر، مجموعه ارقام صنعت هنوز از بازگشت کامل رونق خبر نمی‌دهد. سفارش‌های جدید در سطح ۴۹.۸ قرار گرفته، فروش محصولات ۴۸.۴ بوده و موجودی مواد اولیه نیز با ثبت ۴۱.۹ همچنان در محدوده انقباضی قرار دارد. شاخص استخدام نیروی انسانی نیز ۴۷.۵ ثبت شده است.

شامخ بخش صنعت

این فاصله میان تولید و تقاضا یکی از مهم‌ترین نکات شامخ مرداد است. تولید صنعتی افزایش یافته، اما سفارش‌های جدید هنوز رشد نکرده‌اند. افزایش تولید می‌تواند حاصل استفاده از ظرفیت‌های موجود، تکمیل سفارش‌های قبلی یا بازگشت فعالیت واحد‌هایی باشد که در ماه‌های گذشته دچار اختلال شده بودند. برای همین، تداوم رشد تولید نیازمند افزایش سفارش‌ها، فروش و دسترسی پایدار به مواد اولیه است.

صادرات صنعت همچنان عقب‌تر از مرز رونق

شاخص صادرات کالا در بخش صنعت نیز با ثبت ۴۷.۳ همچنان زیر مرز ۵۰ قرار دارد. این شاخص برای بیست‌ودومین ماه متوالی در محدوده انقباضی باقی مانده است.

محدودیت‌های مالی و ارزی، مشکلات حمل‌ونقل، اختلال در مسیر‌های تجاری و کاهش رقابت‌پذیری صادراتی از مهم‌ترین موانع بازگشت صادرات صنعتی به سطح عادی عنوان شده‌اند. ادامه این وضعیت می‌تواند حفظ بازار‌های خارجی را برای برخی تولیدکنندگان دشوارتر کند.

کدام صنایع جلوتر از بقیه حرکت کردند؟

داده‌های تفصیلی شامخ صنعت از تفاوت قابل‌توجه میان زیربخش‌های صنعتی خبر می‌دهد. در مردادماه، شامخ تعدیل‌شده صنایع کانی غیرفلزی ۵۷.۷، نساجی ۵۵.۸، ماشین‌سازی و لوازم خانگی ۵۵.۶، چوب، کاغذ و مبلمان ۵۵.۳ و صنایع فلزی ۵۳.۸ ثبت شد.

در مقابل، صنایع شیمیایی با ۴۲.۹، فرآورده‌های نفت و گاز با ۴۴.۷، وسایل نقلیه و قطعات وابسته با ۴۵.۷ و صنایع غذایی با ۴۶.۷ در محدوده زیر ۵۰ قرار گرفتند. «سایر صنایع» نیز با عدد ۲۸ ضعیف‌ترین وضعیت را در میان زیربخش‌های بررسی‌شده داشت.

تفاوت میان عملکرد صنایع مختلف نشان می‌دهد که نزدیک‌شدن شامخ صنعت به مرز ۵۰ هنوز به معنای بهبود فراگیر تولید نیست و شرایط بنگاه‌ها بر اساس نوع فعالیت، بازار فروش و دسترسی به نهاده‌ها متفاوت است.

چشم‌انداز بنگاه‌ها دوباره تیره‌تر شد

یکی از هشداردهنده‌ترین ارقام شامخ مرداد ۱۴۰۵، شاخص انتظارات فعالان اقتصادی برای ماه آینده (شهریور) است. این شاخص در کل اقتصاد از ۵۴.۴ در تیرماه به ۴۴.۴ در مرداد کاهش یافته و به پایین‌ترین سطح چهار ماهه پس از پایان جنگ رسیده است.

در بخش صنعت نیز انتظارات تولید برای ماه آینده از ۵۲ در تیر به ۴۸.۹ کاهش یافته است. فعالان اقتصادی، قطعی برق، دشواری تامین مواد اولیه و ابهام درباره شرایط اقتصادی و سیاسی را از مهم‌ترین ریسک‌های پیش روی تولید عنوان کرده‌اند.

افت انتظارات اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تصمیم بنگاه‌ها برای تولید، استخدام و سرمایه‌گذاری فقط به شرایط فعلی وابسته نیست و چشم‌انداز ماه‌های آینده نیز نقش مهمی در این تصمیم‌ها دارد.

شامخ مرداد ۱۴۰۵ چه تصویری از اقتصاد ایران می‌دهد؟

داده‌های مردادماه را نمی‌توان فقط با یک عبارت مانند «رکود اقتصادی» یا «بهبود صنعت» خلاصه کرد. تصویر ارائه‌شده از اقتصاد، ترکیبی از ضعف تقاضا، محدودیت عرضه، فشار هزینه و افزایش نااطمینانی است.

در سطح کل اقتصاد، شامخ ۴۶.۹ و هفدهمین ماه متوالی زیر مرز ۵۰ نشان می‌دهد که بهبود محدود تیرماه دوام نیاورده است. در صنعت، عدد ۴۹.۸ و تولید ۵۱.۰ نشانه‌ای از بازگشت بخشی از فعالیت تولیدی است، اما سفارش‌های جدید، فروش، صادرات و موجودی مواد اولیه هنوز از این بهبود پشتیبانی نمی‌کنند.

از آنجا که رشد تولید هنوز با بهبود سفارش‌های جدید و فروش همراه نشده، مهم‌ترین پرسش برای ماه‌های آینده فقط عبور شامخ صنعت از مرز ۵۰ نیست؛ بلکه باید دید افزایش تولید می‌تواند ادامه‌دار باشد یا خیر.

اگر تولید در ماه‌های آینده بالای ۵۰ باقی بماند و این افزایش با رشد سفارش‌ها، فروش و بهبود زنجیره تأمین همراه شود، تصویر صنعت از یک بهبود مقطعی فاصله خواهد گرفت. اما ادامه ضعف تقاضا و کاهش موجودی نهاده‌ها می‌تواند رشد فعلی تولید را محدود کند.

در نهایت، شامخ مردادماه از اقتصادی خبر می‌دهد که هنوز از رکود فاصله نگرفته است؛ در عین حال، بخش صنعت یک نشانه مهم از بازگشت فعالیت تولیدی نشان داده است. اکنون پایداری این نشانه بیش از هر چیز به تقاضا، تأمین مواد اولیه، هزینه تولید و میزان اطمینان بنگاه‌ها به آینده بستگی دارد.